दसरा-दिवाळी खरेदी करताय? या गोष्टी लक्षात ठेवा

संपादकीय | महासंवाद

दसरा आणि दिवाळी म्हणजे आनंद, उत्साह, नवीन सुरुवात आणि कुटुंबासोबत सण साजरा करण्याचा काळ. या दिवसांत अनेक कुटुंबे नवीन वाहन खरेदी करतात, काही जण सोन्याचे दागिने घेतात, तर काही जण मोबाईल, टीव्ही, फ्रिज, लॅपटॉप, कपडे आणि घरासाठी आवश्यक वस्तू खरेदी करतात. सणासुदीच्या निमित्ताने नवीन वस्तू घरी आणणे अनेकांसाठी आनंदाचा क्षण असतो.

सणाचा आनंद घ्या; पण बजेट विसरू नका!

सणासुदीला नवीन वस्तू घेण्याची इच्छा असणे स्वाभाविक आहे. मात्र, खरेदी करण्यापूर्वी आपल्या आर्थिक परिस्थितीचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे. घरखर्च, मुलांचे शिक्षण, वीजबिल, विमा, कर्जाचे हप्ते आणि इतर नियमित खर्च भागवल्यानंतर किती पैसे शिल्लक राहतात, याचा आढावा घ्या.

केवळ सण आहे म्हणून महागडी वस्तू खरेदी करणे आवश्यक नाही. एखादी वस्तू पुढील काही महिन्यांतही खरेदी करता येणार असेल, तर घाई करण्याची गरज नाही.

विशेषतः नवीन वाहन खरेदी करताना केवळ डाउन पेमेंटचा विचार न करता संपूर्ण खर्च समजून घ्या. वाहनाचा विमा, नोंदणी, इंधन, देखभाल आणि कर्जावरील व्याज यांचाही खर्च असतो. मासिक हप्ता सहज भरता येईल का, याचा विचार केल्याशिवाय कर्ज घेऊ नये.

सणासाठी घेतलेली वस्तू आनंद देणारी असावी; आर्थिक ताण निर्माण करणारी नसावी.

ऑनलाइन शॉपिंग करावी की टाळावी?

आज अनेक ग्राहकांना ऑनलाइन शॉपिंगची सवय झाली आहे. घरबसल्या वस्तूंची तुलना करता येते, वेळ वाचतो आणि काही वेळा चांगल्या सवलतीही मिळतात. त्यामुळे ऑनलाइन शॉपिंग पूर्णपणे टाळावी, असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही.

मात्र, ऑनलाइन दिसणारी प्रत्येक ऑफर फायदेशीर असतेच असे नाही. काही वेबसाइट्सवर मूळ किंमत, सवलत, बँक ऑफर आणि कॅशबॅक यांची मांडणी अशा पद्धतीने केली जाते की ग्राहकाला मोठी बचत होत असल्याचा भास होऊ शकतो.

उदाहरणार्थ, एखाद्या वस्तूची किंमत ₹२०,००० दाखवून ती ₹१४,९९९ मध्ये मिळत असल्याची जाहिरात केली जाते. पण तीच वस्तू इतर विश्वासार्ह विक्रेत्याकडे आणखी कमी किमतीत उपलब्ध असू शकते. म्हणून केवळ सवलतीची टक्केवारी पाहण्याऐवजी अंतिम किंमत तपासणे आवश्यक आहे.

खरेदी करण्यापूर्वी किमान दोन-तीन विश्वासार्ह विक्रेत्यांच्या किमतींची तुलना करा. डिलिव्हरी शुल्क, अतिरिक्त चार्जेस, वॉरंटी आणि परताव्याच्या अटी समजून घ्या. अनोळखी वेबसाइटवर अत्यंत कमी किमतीत महागडी वस्तू मिळत असल्याचा दावा केला जात असेल, तर अधिक सावध राहा.

कोणत्या वस्तू ऑनलाइन घ्याव्यात आणि कोणत्या प्रत्यक्ष पाहून?

ऑनलाइन शॉपिंग सोयीची असली तरी प्रत्येक वस्तूसाठी तीच सर्वोत्तम पद्धत असेल असे नाही.

पुस्तके, नियमित वापरातील काही वस्तू, परिचित ब्रँडची उत्पादने आणि स्पष्ट वैशिष्ट्ये असलेल्या वस्तू ऑनलाइन खरेदी करणे सोयीचे ठरू शकते. मात्र, कपडे किंवा पादत्राणे खरेदी करताना आकार आणि फिटिंगचा प्रश्न येऊ शकतो. त्यामुळे साईज चार्ट आणि रिटर्न पॉलिसी तपासणे महत्त्वाचे आहे.

मोबाईल, लॅपटॉप, टीव्ही आणि इतर महागड्या इलेक्ट्रॉनिक वस्तू खरेदी करताना अधिकृत विक्रेता, उत्पादनाची वॉरंटी आणि विक्रीनंतरची सेवा तपासा. शक्य असल्यास प्रत्यक्ष दुकानात वस्तू पाहून तिची वैशिष्ट्ये समजून घ्या आणि नंतर ऑनलाइन व ऑफलाइन किमतींची तुलना करा.

सोने खरेदी करताना शुद्धता, हॉलमार्क, HUID, वजन, घडणावळ आणि बिल यांची खात्री करा. ऑनलाइन खरेदी करत असाल तर विक्रेत्याची विश्वासार्हता आणि परतावा किंवा पुनर्खरेदीच्या अटी तपासा.

नवीन दुचाकी किंवा चारचाकी खरेदी करताना ऑनलाइन बुकिंग करता येऊ शकते. मात्र, वाहनाची प्रत्यक्ष तपासणी, अंतिम किंमत, विमा, नोंदणी आणि डिलिव्हरीची कागदपत्रे समजून घेणे आवश्यक आहे.

सणासुदीच्या ऑफर्समधील अटी वाचा

दसरा-दिवाळीत अनेक कंपन्या एक्सचेंज बोनस, कॅशबॅक, नो-कॉस्ट EMI आणि बँक कार्डवरील सवलती देतात. अशा ऑफर्सचा फायदा घेण्यापूर्वी त्यातील अटी समजून घ्या.

नो-कॉस्ट EMI घेताना प्रक्रिया शुल्क किंवा इतर खर्च आहेत का, हे तपासा. एक्सचेंज ऑफरमध्ये जुन्या वस्तूचे मूल्य कसे ठरवले जाते, हे जाणून घ्या. कॅशबॅक त्वरित मिळतो की काही अटी पूर्ण केल्यानंतर, याचीही खात्री करा.

मोठी सवलत दिसली म्हणून गरज नसलेली वस्तू खरेदी केल्यास ती बचत नसून अतिरिक्त खर्च ठरू शकते. वस्तूची गरज नसेल तर कितीही आकर्षक ऑफर असली तरी खरेदी टाळणे हा अनेकदा सर्वांत फायदेशीर निर्णय असतो.

ऑनलाइन फसवणुकीपासून सावध राहा

सणासुदीच्या काळात बनावट वेबसाइट्स, खोट्या जाहिराती आणि फसव्या पेमेंट लिंकच्या माध्यमातून ग्राहकांची फसवणूक होण्याचा धोका असतो.

खरेदी करताना पुढील गोष्टी लक्षात ठेवा:

अधिकृत किंवा विश्वासार्ह वेबसाइटवरूनच ऑर्डर करा.
वेबसाइटचा पत्ता आणि विक्रेत्याची माहिती तपासा.
अनोळखी लिंकवरून पेमेंट करू नका.
OTP, UPI PIN किंवा बँकेची गोपनीय माहिती कोणालाही देऊ नका.
उत्पादनाचे रिव्ह्यू वाचा; मात्र बनावट रिव्ह्यू असण्याची शक्यताही लक्षात घ्या.
ऑर्डरची पावती, बिल आणि पेमेंटचा पुरावा जतन करा.
परतावा, रिप्लेसमेंट आणि वॉरंटीच्या अटी वाचा.

अत्यंत कमी किमतीत महागडे उत्पादन मिळत असल्याचा दावा करणाऱ्या जाहिरातींबाबत विशेष काळजी घ्या. कोणतीही ऑफर खरी आहे का, हे तपासल्याशिवाय पैसे भरू नका.

नवीन वाहन घेताना या गोष्टी विसरू नका

दसरा किंवा दिवाळीच्या मुहूर्तावर नवीन वाहन घेण्याचे नियोजन अनेक जण करतात. वाहन खरेदी करताना एक्स-शोरूम किंमत आणि ऑन-रोड किंमत यातील फरक समजून घ्या.

डीलरकडून संपूर्ण खर्चाचे लेखी कोटेशन घ्या. विमा, नोंदणी, लागू कर आणि इतर शुल्क तपासा. वाहन कर्जावर घेत असाल तर व्याजदर, EMI, कर्जाचा कालावधी आणि एकूण परतफेड किती होणार आहे, हे समजून घ्या.

वाहनाची डिलिव्हरी घेण्यापूर्वी त्याची बॉडी, टायर, दिवे, मीटर आणि आवश्यक कागदपत्रे तपासा. विमा व नोंदणीसंबंधी माहिती घ्या आणि सर्व पावत्या सुरक्षित ठेवा.

मुहूर्त महत्त्वाचा वाटत असेल तर त्यानुसार वेळ ठरवा; मात्र आवश्यक तपासणी आणि कागदपत्रांची पूर्तता न करता घाईने वाहन स्वीकारू नका.

सोन्याची खरेदी करताना भावनेपेक्षा माहितीला महत्त्व द्या

दसरा आणि दिवाळीत सोन्याची खरेदी करण्याची परंपरा अनेक कुटुंबांत आहे. दागिने किंवा सोन्याची नाणी खरेदी करताना शुद्धता, वजन, घडणावळ आणि लागू कर यांची माहिती घ्या.

फक्त सणासुदीचा मुहूर्त आहे म्हणून आर्थिक क्षमतेपेक्षा जास्त सोने खरेदी करणे टाळा. गुंतवणुकीच्या उद्देशाने सोने घेत असाल तर त्याच्या किमतीत चढ-उतार होऊ शकतात, हे लक्षात ठेवा. कोणत्याही गुंतवणुकीत हमखास नफा मिळेल असे गृहीत धरू नका.

आपत्कालीन बचत संपवून खरेदी करणे कितपत योग्य?

हा सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा आहे. एखादे वाहन किंवा महागडी वस्तू खरेदी करण्यासाठी आपली संपूर्ण बचत खर्च करावी का?

घरात अचानक वैद्यकीय खर्च उद्भवला, व्यवसायात उत्पन्न कमी झाले किंवा नोकरीत अडचण आली, तर आर्थिक आधार असणे गरजेचे आहे. त्यामुळे खरेदी करताना सर्व बचत संपवण्याऐवजी आपत्कालीन गरजांसाठी काही रक्कम राखून ठेवा.

खरेदी पुढे ढकलता येत असेल आणि सध्या आर्थिक परिस्थिती अनुकूल नसेल, तर काही काळ थांबणे चुकीचे नाही. सण वर्षातून पुन्हा येतात; मात्र आर्थिक अडचणी निर्माण झाल्यास त्यातून बाहेर पडण्यासाठी वेळ लागू शकतो.

आमचे मत : सणाचा आनंद महत्त्वाचा, पण आर्थिक शहाणपण त्याहून महत्त्वाचे!

दसरा आणि दिवाळी हे आनंदाचे, परंपरेचे आणि नव्या सुरुवातीचे सण आहेत. नवीन वस्तू खरेदी करणे हा या आनंदाचा एक भाग आहे. मात्र, खरेदी करताना केवळ मुहूर्त, जाहिरात किंवा सवलतीचा विचार न करता आपल्या गरजा आणि आर्थिक परिस्थिती यांनाही महत्त्व दिले पाहिजे.

ऑनलाइन शॉपिंग करणे चुकीचे नाही आणि दुकानातून खरेदी करणे नेहमीच स्वस्त असेल असेही नाही. योग्य विक्रेता निवडणे, किंमतींची तुलना करणे, उत्पादनाची गुणवत्ता तपासणे आणि खरेदीच्या अटी समजून घेणे हेच महत्त्वाचे आहे.

खरेदी करण्यापूर्वी स्वतःला तीन प्रश्न विचारा:

१. ही वस्तू मला खरोखर आवश्यक आहे का?

२. तिचा एकूण खर्च मला सहज परवडेल का?

३. मी किंमत, गुणवत्ता, वॉरंटी आणि परताव्याच्या अटी तपासल्या आहेत का?

या प्रश्नांची समाधानकारक उत्तरे मिळाल्यानंतरच निर्णय घ्या.

सण साजरा करण्यासाठी महागडी खरेदी करणे आवश्यक नाही. आपल्या कुटुंबाच्या गरजा पूर्ण करत, बचत जपत आणि कोणत्याही आर्थिक ताणाशिवाय आनंदाने सण साजरा करणे, हीच खरी समृद्धी आहे.

यंदाच्या दसरा-दिवाळीत खरेदी करा, पण विचारपूर्वक करा. कारण सवलतीचा आनंद काही दिवसांचा असतो; मात्र योग्य आर्थिक निर्णयाचा फायदा दीर्घकाळ मिळू शकतो.

— महासंवाद संपादकीय विभाग

Please follow and like us: