एका बाजूला रोषणाईचा झगमगाट, तर दुसऱ्या बाजूला अंधारात जगणारी घरे; दिवाळीचा खरा आनंद नेमका कोणासाठी?
संपादकीय – दिवाळी आली की बाजारपेठा उजळतात, घराघरांत रोषणाई होते, आकाशकंदील लागतात, फराळाचा सुगंध दरवळतो आणि सोशल मीडियावर शुभेच्छांचा वर्षाव सुरू होतो. प्रत्येकजण आपल्या परीने दिवाळी साजरी करण्याच्या तयारीला लागतो. मात्र, या झगमगाटाच्या पलीकडे डोकावून पाहिले तर समाजाचे एक वेगळे वास्तव समोर येते. काही घरांमध्ये दिवाळीचा आनंद साजरा करण्यासाठी लाखो रुपये खर्च होतात, तर काही कुटुंबांना दोन वेळचे जेवण मिळवण्यासाठी संघर्ष करावा लागतो.
मग प्रश्न पडतो, दिवाळी केवळ ज्यांच्याकडे पैसा आहे त्यांच्यासाठीच आहे का?
आज शेतकरी अवकाळी पाऊस, नापिकी, वाढता उत्पादन खर्च आणि शेतीमालाला न मिळणारा योग्य भाव अशा अनेक संकटांचा सामना करत आहे. शेतात राबणाऱ्या शेतकऱ्याच्या घरातही दिवाळीचा दिवा लागतो; मात्र त्याच्या चेहऱ्यावर कर्जाच्या चिंतेची सावली असते. दुसरीकडे, रोजंदारीवर काम करणारा मजूर, बांधकाम कामगार, घरकाम करणाऱ्या महिला आणि स्थलांतरित कामगार यांच्यासाठी सणासुदीच्या काळातही आर्थिक गणित जुळवणे कठीण असते.
दिवाळीच्या खरेदीसाठी बाजारपेठेत गर्दी दिसते. नवीन कपडे, दागिने, गाड्या, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू आणि महागड्या भेटवस्तू खरेदी करण्याची स्पर्धा सुरू असते. सण साजरा करणे चुकीचे नाही; परंतु इतरांच्या जीवनशैलीशी तुलना करून स्वतःच्या आर्थिक क्षमतेपलीकडे खर्च करण्याची मानसिकता चिंताजनक आहे. कर्ज काढून प्रतिष्ठा दाखवण्यापेक्षा आर्थिक परिस्थितीचा विचार करून आनंद साजरा करणे अधिक शहाणपणाचे आहे.
दिवाळीच्या या उत्सवात आणखी एक महत्त्वाचा प्रश्न दुर्लक्षित होतो, तो म्हणजे स्थानिक कारागीर आणि छोटे व्यावसायिक. मातीचे दिवे बनवणारा कुंभार, आकाशकंदील तयार करणारा कारागीर, रस्त्यावर पणत्या विकणारा छोटा विक्रेता आणि घरगुती फराळ बनवणाऱ्या महिला यांच्या हाताला काम मिळणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. मोठ्या ब्रँडच्या वस्तू खरेदी करण्याबरोबरच स्थानिक विक्रेत्यांकडून खरेदी केली, तर त्यांच्या घरातही खऱ्या अर्थाने दिवाळी साजरी होईल.
आज पर्यावरणाचा प्रश्नही गंभीर आहे. फटाक्यांमुळे होणारे वायू आणि ध्वनिप्रदूषण, प्लास्टिकचा वाढता वापर आणि सणानंतर रस्त्यांवर साचणारा कचरा यांचा परिणाम संपूर्ण समाजाला भोगावा लागतो. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि प्राण्यांना या प्रदूषणाचा त्रास सहन करावा लागतो. उत्सवाचा आनंद दुसऱ्याच्या आरोग्याच्या किंमतीवर मिळता कामा नये. दिवे लावूया, पण निसर्गाला अंधारात ढकलू नये.
खरा विचार करण्याची वेळ आता आली आहे. आपल्या घरात दिवे लावताना एखाद्या गरजू कुटुंबाला किराणा देऊ शकतो का? नवीन कपडे घेताना एखाद्या गरजू मुलासाठीही कपड्यांची व्यवस्था करू शकतो का? वृद्धाश्रमातील ज्येष्ठ नागरिकांसोबत काही वेळ घालवू शकतो का? आपल्या परिसरातील छोट्या विक्रेत्यांकडून खरेदी करून त्यांच्या व्यवसायाला हातभार लावू शकतो का?
हे प्रश्न केवळ दिवाळीपुरते मर्यादित नाहीत. ते आपल्या सामाजिक जबाबदारीची जाणीव करून देतात.
दिवाळीचा सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक अर्थ अंधारावर प्रकाशाचा, अन्यायावर न्यायाचा आणि नकारात्मकतेवर सकारात्मकतेचा विजय असा सांगितला जातो. मात्र, हा संदेश केवळ घराच्या उंबरठ्यापर्यंत मर्यादित राहिला, तर त्या उत्सवाचा व्यापक अर्थ अपूर्णच राहील.
समाजातील विषमता कमी करण्यासाठी, शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यावर समाधान आणण्यासाठी, कामगारांच्या कष्टांना सन्मान देण्यासाठी आणि गरजूंच्या आयुष्यात आशेचा किरण निर्माण करण्यासाठी आपण प्रयत्न केले पाहिजेत.
दिवाळीच्या रात्री हजारो दिवे लावण्यापेक्षा एखाद्याच्या आयुष्यात आशेचा एक दिवा लावणे अधिक मोलाचे आहे.
यंदाच्या दिवाळीत रोषणाई करूया, आनंद साजरा करूया, पण त्याचबरोबर माणुसकीही जपूया. कारण दिवाळीचा खरा प्रकाश घरातील दिव्यांमध्ये नसून माणसांच्या मनातील संवेदनशीलतेत असतो.
दिवे घरातच नव्हे, तर माणसांच्या आयुष्यातही उजळले पाहिजेत, हीच यंदाच्या दिवाळीची खरी शिकवण असावी!
— संपादकीय | महासंवाद – 24×7 News Portal
0
20
20
20
Leave a Reply