AI आता SI? अमेरिकेचा मोठा निर्णय

महा संवाद प्रतिनिधी | महाराष्ट्र

काही वर्षांपूर्वीपर्यंत तंत्रज्ञानाच्या जगात सर्वाधिक चर्चेत असलेला शब्द होता Artificial Intelligence म्हणजेच AI. मात्र आता अमेरिकेत सरकारी पातळीवर या शब्दाच्या वापराबाबत मोठा बदल करण्यात आला आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी 29 सप्टेंबर 2026 रोजी जारी केलेल्या Executive Order नुसार अमेरिकेच्या Federal Executive Branch मध्ये “Artificial Intelligence” आणि “AI” ऐवजी “Super Intelligence” आणि “SI” हे शब्द वापरण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. The White House

या निर्णयामुळे तंत्रज्ञान क्षेत्रात “AI आता SI होणार का?” अशी चर्चा सुरू झाली आहे. मात्र हा बदल समजून घेताना एक महत्त्वाची बाब लक्षात घेणे गरजेचे आहे—अमेरिकेच्या सरकारी यंत्रणेसाठी शब्दावली बदलण्यात आली आहे; संपूर्ण जगभर AI या तंत्रज्ञानाचे नाव कायदेशीररीत्या बदललेले नाही.

AI ऐवजी SI का?

व्हाइट हाऊसने जारी केलेल्या आदेशानुसार, आजच्या अत्याधुनिक AI प्रणाली केवळ मानवी बुद्धिमत्तेची नक्कल किंवा काही कामांचे automation करण्यापुरत्या मर्यादित राहिलेल्या नाहीत. त्या विज्ञान, वैद्यक, सर्जनशीलता आणि इतर क्षेत्रांमध्ये मानवी क्षमतांना वाढवण्याची क्षमता दाखवत आहेत, असा अमेरिकन प्रशासनाचा दावा आहे.

याच पार्श्वभूमीवर “Super Intelligence” हा शब्द या तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या क्षमतेचे अधिक योग्य प्रतिनिधित्व करतो, असे प्रशासनाने आदेशात म्हटले आहे. The White House

सरकारी कागदपत्रांमध्ये आता ‘SI’

या आदेशानुसार अमेरिकेतील Federal Executive Branch मधील विभाग आणि सरकारी संस्था, कायद्याने परवानगी दिलेल्या मर्यादेत, अधिकृत पत्रव्यवहार, सार्वजनिक संवाद, वेबसाइट्स, अहवाल, धोरणविषयक कागदपत्रे आणि इतर non-statutory documents मध्ये “Super Intelligence” आणि “SI” या शब्दांचा वापर करतील.

मात्र यापूर्वी जारी झालेले नियम, राष्ट्राध्यक्षांचे आदेश, करार, grants किंवा ऐतिहासिक कागदपत्रे बदलणे आवश्यक नसल्याचेही आदेशात स्पष्ट करण्यात आले आहे. The White House

60 दिवसांत ‘SI’ची स्वतंत्र व्याख्या?

या निर्णयातील आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे Super Intelligence किंवा SI ची Federal पातळीवरील स्वतंत्र व्याख्या तयार करण्याची प्रक्रिया.

Executive Order नुसार राष्ट्राध्यक्षांचे Science and Technology Advisor यांना 60 दिवसांच्या आत “Super Intelligence” आणि “SI” यांची Federal definition प्रस्तावित करण्यास सांगण्यात आले आहे. विद्यमान कायद्यातील AI च्या व्याख्येत बदल करायचा का, त्यात विस्तार करायचा का किंवा नवीन संदर्भ जोडायचा का, याचाही विचार करण्याचे निर्देश आहेत. The White House

म्हणजेच सध्या SI हा पूर्णपणे वेगळा तंत्रज्ञानाचा प्रकार म्हणून कायद्यात स्वतंत्रपणे स्थापित झालेला नाही. या Executive Order मध्ये, पुढील व्याख्या होईपर्यंत, SI या शब्दाचा अर्थ विद्यमान कायद्यातील Artificial Intelligence च्या व्याख्येशी जोडण्यात आला आहे. The White House

मग जगभर AI ऐवजी SI वापरला जाणार का?

सध्या तरी नाही.

अमेरिकेच्या Executive Branch साठी हा शब्दावलीतील बदल आहे. भारतासह इतर देशांमध्ये Artificial Intelligence किंवा AI हा शब्द अद्याप अधिकृत वापरात आहे.

उदाहरणार्थ, भारत सरकारच्या IndiaAI Mission अंतर्गत Artificial Intelligence संदर्भातील कार्यक्रम, AI Labs, foundational models आणि Safe & Trusted AI यासंबंधीचे काम सुरू आहे. जुलै 2026 मध्ये केंद्र सरकारने IndiaAI Mission अंतर्गत 762 AI use cases, 58 AI Centres of Excellence आणि 543 Data & AI Labs याबाबत माहिती दिली होती.

म्हणजे अमेरिकेतील सरकारी शब्दावली बदलाचा भारतातील AI धोरणावर तत्काळ नावबदलाचा परिणाम झालेला दिसत नाही.

महाराष्ट्रात काय परिस्थिती?

महाराष्ट्रातही Artificial Intelligence क्षेत्रासाठी स्वतंत्र सरकारी विभाग आणि धोरणात्मक उपक्रम सुरू आहेत. महाराष्ट्र सरकारच्या Electronics, Information Technology and Artificial Intelligence Department कडे AI, Cyber Security, Data Governance, Digital Infrastructure आणि Emerging Technologies यासारख्या क्षेत्रांची जबाबदारी आहे. Maharashtra IT Department

राज्याच्या अधिकृत धोरणांच्या यादीत Maharashtra AI Policy-2026 देखील समाविष्ट आहे. Maharashtra IT Department

त्यामुळे अमेरिकेने सरकारी पातळीवर AI ऐवजी SI हा शब्द स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला असला, तरी महाराष्ट्रात सध्या AI हीच अधिकृत संज्ञा वापरली जात आहे.

‘Super Intelligence’ म्हणजे नेमकं काय?

इथेच या बातमीचा सर्वात महत्त्वाचा तांत्रिक भाग आहे.

सामान्यतः Artificial Intelligence (AI) म्हणजे मानवी बुद्धिमत्तेशी संबंधित काही कामे संगणकीय प्रणालींना करण्यास सक्षम करणारे तंत्रज्ञान—उदाहरणार्थ भाषेचे आकलन, चित्र ओळखणे, माहितीचे विश्लेषण, मजकूर तयार करणे किंवा निर्णय प्रक्रियेत मदत करणे.

तर Artificial General Intelligence (AGI) आणि Artificial Superintelligence (ASI) या संकल्पना AI क्षेत्रातील अधिक पुढील किंवा सैद्धांतिक पातळीवरील चर्चेशी संबंधित आहेत.

म्हणून “Super Intelligence” हा शब्द ऐकला म्हणून प्रत्येक विद्यमान AI प्रणाली मानवी बुद्धिमत्तेपेक्षा श्रेष्ठ झाली आहे, असा अर्थ काढणे योग्य ठरणार नाही.

टेक कंपन्यांसोबतही मोठी बैठक

29 सप्टेंबर रोजी व्हाइट हाऊसमध्ये ट्रम्प यांनी प्रमुख तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या अधिकाऱ्यांसोबत बैठक घेतली. त्याच पार्श्वभूमीवर Super Intelligence संदर्भातील एक स्वतंत्र accord देखील समोर आला आहे. या चर्चेत AI प्रणालींच्या सुरक्षित विकास आणि जबाबदारीशी संबंधित उपायांचा समावेश होता. DataGuidance

यामुळे अमेरिकेच्या AI धोरणात तंत्रज्ञानाचा वेग, सुरक्षा आणि सरकारी वापर हे तीन मुद्दे एकाच वेळी चर्चेत आले आहेत.

भारतासाठी याचा अर्थ काय?

भारतामध्ये AI चा वापर सरकारी सेवा, शिक्षण, आरोग्य, शेती, भाषांतर, उद्योग आणि डिजिटल प्रशासन अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये वाढत आहे. केंद्र सरकारच्या IndiaAI Mission मध्ये सुरक्षित आणि जबाबदार AI वापरावरही भर देण्यात आला आहे. Press Information Bureau

म्हणून अमेरिकेतील हा शब्दबदल भारतासाठी थेट “AI चे नाव बदलण्याचा” विषय नसला, तरी भविष्यात अत्याधुनिक AI प्रणालींसाठी कोणती व्याख्या, सुरक्षा नियम आणि जबाबदारीची चौकट स्वीकारली जाईल, याबाबतच्या जागतिक चर्चेकडे भारतालाही लक्ष द्यावे लागणार आहे.

नाव बदलले, पण तंत्रज्ञानाचा प्रश्न कायम

AI चे नाव AI राहते की SI होते, हा एक भाग आहे; पण त्यापेक्षा महत्त्वाचा प्रश्न आहे या तंत्रज्ञानाचा वापर कसा केला जाणार?

डेटा गोपनीयता, चुकीची माहिती, deepfake, रोजगारातील बदल, सायबर सुरक्षा आणि मानवी नियंत्रण यासारखे प्रश्न AI च्या विकासाबरोबरच महत्त्वाचे ठरत आहेत. भारताच्या IndiaAI Mission मध्येही Safe & Trusted AI अंतर्गत privacy, bias mitigation, algorithm auditing आणि deepfake detection यांसारख्या विषयांवर काम सुरू असल्याचे केंद्र सरकारने नमूद केले आहे. Press Information Bureau

अमेरिकेच्या नव्या आदेशामुळे त्यामुळे केवळ AI चे नाव SI करण्याची बातमी समोर आलेली नाही, तर भविष्यात अत्याधुनिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाला सरकारे कोणत्या नावाने, कोणत्या व्याख्येत आणि कोणत्या नियमांखाली पाहणार आहेत, यावरील चर्चेलाही नवी दिशा मिळाली आहे.

महा संवाद प्रतिनिधी | महाराष्ट्र

स्रोत: The White House Executive Order (29 September 2026), White House Fact Sheet, Associated Press, भारत सरकारचे PIB आणि महाराष्ट्र सरकारचा Electronics, IT & AI Department.